فوبیا (ترس مرضی)

دکتر اسبقي

روانشناس باليني

02122795703

 

همه از برخي اشياء،موقعيتها،يا جانوران مي ترسند.شايد شما با ديدن عنکبوت،حيوان جونده،يا مار خود را عقب بکشيد.يا شايد نگاه کردن از يک محل مرتفع باعث شود بلرزيد يا دچار حالت تهوع شويد.امکان دارد ايستادن در راهرويي شلوغ باعث شود احساس ناراحتي يا حتي عصبانيت کنيد وبه دنبال فضايي باز بگرديد.اين گونه پاسخها يا ناراحتي که بيزاري ناميده ميشوند، شايع هستند، وچندان مايه نگراني نيستند.با اين حال اگر پاسخ فرد به يکي از اين تجربيات ،با خطر يا تهديدي که محرک ايجاد کرده است بي تناسب باشد،اين فرد مبتلا به فوبي محسوب ميشود.فوبي خاص ،ترس غير منطقي وکاهش ناپذير ازشيء، فعاليت، يا موقعيت خاصي است که پاسخ اضطرابي فوري ايجاد ميکند،اختلال زيادي در عملکرد به وجود مي آورد،وبه رفتار اجتنابي منجر ميشود.فوبيهاي خاص نسبتا شايع هستند،به طوري که ميزان شيوع آنها در نمونه هاي جامعه بين 4تا8/8 درصد است.(انجمن روانپزشکي امريکا)
احتمالا واژه فوبي را بارها شنيده ايد.شايد کسي در قالب شوخي در مورد واکنش فوبيک به کامپيوترها مزاح کرده باشد. اما وضعيت افراد مبتلا به فوبي واقعي شوخي بردار نيست.بلکه انها از اين که با موضوعي مواجه شوند که ازآن وحشت دارند،در حالتي از اضطراب شديد به سر مي برند واغلب براي اجتناب از تماس با آن،از هيچ کوششي فروگذار نمي کنند.
فوبي ها درچند طبقه قرار ميگيرند،به طوري که شايع ترين آنها به حيوانات، محيط طبيعي .خون يا جراحت مربوط ميشوند.
خانواده ها براي درمان کمک کنند!
خانم جواني که از رفتن به فروشگاه هاي بزرگ دچار فوبي بود وپس از چهار جلسه آرام سازي ودرمان هاي مقدماتي تا حدودي حالش رو به بهبودي نهاده بود،روزي ناگهان شوهرش به درمانگر او تلفن مي زند وموکدا درخواست ميکند که اين نکات را در مورد همسرش در نظر بگيرد.او با لحني آمرانه به دکتر گوشزد مي کرد (ببينيد آقاي دکتر،من دوست ندارم زنم به تنهايي به فروشگاه ها برود وپول هايم را بيهوده خرج کند،علاوه بر آن از اين طرز درمان شما وهمچنين رفتار او راضي نيستم.) خانم اين مرد چند روز بعد تلفن زد واز صحبت هاي شوهرش عذر خواهي کرد ولي ديگر حاضر به ادامه درمان نشد.
در اينجا در مي يابيم که همکاري خانواده براي به دست آوردن نتيجه مثبت تا چه اندازه واجد اهميت است.
درمان
در اينجا درمان رفتاري بسيار مؤثر است.زيرا مشخص کردن نشانه ها نسبتا آسان است ومحرکها به موقعيت ها يا موضوعات خاصي محدود ميشوند. حساسيت زدايي منظم بر اين فرض قرار دارد که فرد ميتواند در حالي که آرميده است،از طريق نزديک شدن تدريجي به محرک هاي ترسناک،بر اضطراب ناسازگارانه کاملا چيره شود. از آن جايي که حساسيت زدايي کمي وقت گير است، درمانگر ميتواند از فن رفتاري به نام غرقه سازي استفاده کند که طي آن، به جاي اينکه درمانجو تدريجا با محرک ترسناک خو بگيرد،کاملا در موقعيت اضطراب غرق ميشود. در فن ديگري به نام توقف فکر ، فرد ياد ميگيرد افکار اضطراب آور را متوقف کند.در جريان درمان از درمانجو خواسته ميشود هر وقت فکر اضطراب اوري به فکرش رسيد ،درمانگر را با خبر کند ،در اين رابطه،درمانگر فرياد ميزند(( بس کن!)) درمانجو خارج از جلسه درمان هر بار که فکر اضطراب اوري به ذهنش وارد شد فرياد مشابهي را در ذهن خود بر زبان اورد.
نمونه اي از درمان: رفتاردرماني در مورد فردي که فوبي عنکبوت دارد به اين گونه صورت ميگيرد:بيماري که به عنوان مثال دچار فوبياي عنکبوت است، اورا تنها در اطاق با عامل هراس وي فرار داده ميشود.به اين ترتيب که حشره درون شيشه اي قرار ميگيرد وبيمار روي تختي که به دستگاه کارديگرافي واعصاب مغزي متصل است ميخوابد،به طوري که قادر به ديدن شيشه ومحتواي آن در چندمتري اش باشد،او در آن صورت ناچار است با عامل هراس خود رودر رو شود ونوسان پيدا ميکند،ولي پس از خوپذيري وعادت به محيط نه تنها از شدت ضربان قلبش کاسته ميشود بلکه حالت ورفتار طبيعي خود را نيز به دست مي آورد،و جالب آنکه در جلسات بعد نه تنها دچار هراس وعوارض ناشي از آن نميشود بلکه ميتواند از جايش بلند شود واز نزديک به کنار شيشه اي که حشره درون آن قرار دارد برود ودر بطري را باز کند وغول وحشتناک را بيرون بياورد ويا حتي با آن بازي کند.در واقع اين بيمار فقط در دو جلسه درمان پيدا ميکند.

آگورافوبيا وفوبي اجتماعي را تشخيص دهيم:

افراد مبتلا به آگورافوبيااز موقعيت هايي نظير تنها بودن در خانه يا بيرون از خانه،بودن در جمعيت،روي پل يا در اتومبيل متحرک ميترسند.خيلي از اين افراد ميگويند اولين حمله وحشتزدگي خود را در وسايط نقليه عمومي داشته اند. اختلال مربوطه به نام آگورافوبيا عبارت است از اضطراب شديد در مورد گير افتادن،درمانده شدن،يا شرمنده شدن در يک موقعيت بدون کمک در صورت وقوع حمله وحشتزدگي.
در درمان متخصصان توصيه ميکنند هنگام تجويز دارو ،مداخله روان درماني هم بايد گنجانده شود.

آموزش چند فن پرکاربرد:

1. آموزش آرميدگي: عضلات سرتاسر بدن خود را به تناوب سفت وشل کنيد که معمولا از پيشاني شروع ميشود وتا پاها پيش ميرود.بايد بتوانيد هنگام روبرو شدن با موقعيت کل بدن را آرميده سازيد.
2. شرطي سازي تقابلي: بايد با اين روش تنفس سريع را درمان کرد.در اين روش بايد عمدا سريع نفس بکشيد وبعد آرام نفس بکشيد،که اين پاسخ با تنفس سريع مغاير است.بعد از اين آموزش ،با اولين نشانه هاي تنفس سريع، تنفس اهسته را شروع کنيد.با اين راه امکان کنترل کردن ارادي تنفس سريع را پيدا ميکنيد.
3. مواجهه واقعي:خود را به تدريج با موقعيت هاي اضطراب آور مواجه سازيد.

ويژگي اصلي فوبي اجتماعي ،ترس غير منطقي وشديد از اين است که رفتار فرد در موقعيت اجتماعي مورد تمسخر يا انتقاد ديگران قرار گيرد. افراد مبتلا به اين اختلال ميدانند که ترسشان غير منطقي است،با اين حال نميتوانند جلوي نگراني خود را بگيرند.افراد مبتلا به فوبي اجتماعي از موقعيت هايي چون سخنراني در حضور ديگران،ترسهاي متعددي دارند.آنها ميترسند کاري انجام دهند يا چيزي بگويند که شرمنده شوند،نگرانند که نتوانند به سخنراني ادامه دهند، مطلبي بي معني بگويند.اگر کسي در رابطه با يک عملکرد اجتماعي دچار ترس شود،قابل درک است،ولي افراد مبتلا به فوبي اجتماعي در موقعيت هايي که بي ضرر هستند،مانند غذا خوردن در يک رستوران،احساس ترس ميکنند.عمل ساده برداشتن چنگال يا بلعيدن غذا، از نظر افراد مبتلا به اين اختلال مشکل غلبه ناپذيري است.
فوبي اجتماعي از يک نظر شبيه آگورافوبيا است وآن اين است که ترس از شرمندگي اجتماعي به فرد اجازه نمي دهد خانه را ترک کند. با اين حال تفاوت انها در اين است که اضطرابي که فرد مبتلا به فوبي اجتماعي تجربه ميکند،ويژه موقعيت هاي خاصي است،در حالي که آگورافوبيا فراگيرتر است.
افراد مبتلا به فوبي اجتماعي بايد روش هاي تازه فکر کردن به تعاملشان با ديگران را پرورش دهند.همراه کردن فنوني چون بازسازي شناختي با مواجهه واقعي ميتواند نتايج عالي به بار آورد

دیدگاه‌ها

برای ثبت نظر وارد شوید